O projekcie

1. Cel prowadzonych badań/hipoteza badawcza

Celem projektu jest opracowanie obiektywnego i aktualnego opisu normatywnych realizacji fonemów języka polskiego oraz stworzenie nowoczesnego laboratorium fonetycznego wykorzystującego nowoczesne techniki audio, video i artykulograficzne, funkcjonującego dzięki wiedzy i umiejętnościom powołanego w tym celu nowego zespołu badawczego. Efektem końcowym projektu będzie uzyskanie wiedzy i danych na temat specyfiki normatywnej wymowy polskiej, opracowanie szczegółowego opisu dynamicznych cech ruchu narządów mowy, ich koordynacji i ułożenia w poszczególnych fazach badanych wymówień, charakterystyki procesów fonetycznych, graficznej formy analizowanego materiału, korelacji pomiędzy sygnałem akustycznym, artykulograficznym i nagraniami video, stworzenie relacyjnej bazy danych.

2. Zastosowana metoda badawcza/metodologia

Istotą badań jest przeprowadzenie nagrań wypowiedzi wyselekcjonowanej grupy mówców z wykorzystaniem artykulografu AG500. Badanie wymowy zostało wykonane u 20 pacjentów (10 kobiet i 10 mężczyzn) posługujących się starannym stylem standardowej odmiany współczesnej polszczyzny, specjalnie dobranych we wcześniejszym badaniu logopedycznym, w którym zostały wykluczone: zaburzenia słuchu fizycznego i mownego, wady anatomiczne w obrębie aparatu artykulacyjnego, zaburzenia sprawności motorycznej narządów mowy. Eksperyment został przeprowadzony z wykorzystaniem artykulografu AG500 – jedynego tego typu urządzenia w Polsce, stanowiącego wyposażenie Pracowni Audiofonologii w Zakładzie Logopedii i Językoznawstwa Stosowanego UMCS. Artykulograf pozwala nagrywać, prezentować i oceniać pracę ruchomych narządów mowy (warg, języka, żuchwy i podniebienia miękkiego) badanych mówców, obserwować i analizować dynamiczne wizualizacje, tworzyć trójwymiarowy obraz zsynchronizowany z dźwiękiem, dowolnie operować czasem trwania analizowanego bodźca. Równocześnie z sygnałem z artykulografu rejestrowany był zapis audio i video. Nagrania dźwiękowe i wideo oraz dane z artykulografu zostaną przetworzone w celu otrzymania wybranych parametrów opisujących w dziedzinie czasu i częstotliwości. Na podstawie wyliczonych parametrów zostaną wytrenowane dynamiczne sieci Bayesa, które będą stanowiły stochastyczne modele artykulacji rejestrowanych głosek, wyrazów oraz innych wypowiedzi języka polskiego. Zostanie dokonana ocena dokładności odwzorowania ruchu języka z wykorzystaniem dynamicznych sieci Bayesa na podstawie jedynie nagrań dźwiękowych oraz wideo, gdzie wzorcem odniesienia będzie ruch języka wyznaczany na podstawie sygnałów z sensorów artykulografu. Wszystkie dane na temat pacjentów (artykulograficzne, z rejestratora audio, kamer oraz parametry sygnałów i modele artykulacji w postaci dynamicznych sieci Bayesa) zostaną zapisane w odpowiednio skonstruowanej relacyjnej bazie danych.

3. Wpływ spodziewanych rezultatów na rozwój nauki, cywilizacji, społeczeństwa

Podjęty temat w pełni realizuje ideę badań podstawowych, ponieważ proponuje się przeprowadzenie eksperymentu z wykorzystaniem nowoczesnego oprzyrządowania, gwarantującego uzyskanie nowych, dotychczas nieznanych danych na temat specyfiki normatywnej wymowy w języku polskim. Niewątpliwie wpłynie to na zdobycie nowej wiedzy, aktualizację oraz poszerzenie dotychczasowych ustaleń badawczych z zakresu fonetyki artykulacyjnej. Uzyskane wyniki powinny znaleźć odzwierciedlenie w programach kształcenia w szkolnictwie wyższym na kierunkach filologicznych, logopedycznych i pedagogicznych. Rezultaty eksperymentu powinny również stanowić punkt odniesienia dla diagnostyki i programowania terapii logopedycznej w zakresie oceny i kształtowania prawidłowych postaw artykulacyjnych. Wyniki niniejszych badań mogą również stanowić przyczynek do powstania nowych technologii w zakresie syntezy mowy, tworzenia dynamicznych trójwymiarowych animacji pracy narządów mowy podczas artykulacji, modelowania toru głosowego, opracowania podwalin teoretycznych stosowanych w językoznawczych badaniach komparatywnych oraz diagnozie i terapii logopedycznej, projektowania aplikacji komputerowych wykorzystywanych do diagnozowania i terapii zaburzeń mowy, do nauki mowy w przypadku osób niesłyszących i niedosłyszących.

Polish Language Pronunciation. Analysis Using Three-Dimensional Electromagnetic Articulography